Statoblasten van Cristatella mucedo

UK flag
English

  1. Meer informatie
  2. Foto's
  3. Microscoop foto's en video's
  4. Statoblasten

Het klassieke beeld van een statoblast van Cristatella mucedo met excuses voor de lichte onscherpte
Een drijvende statoblast wordt ook wel floatoblast genoemd. De foto's zijn in bovenaanzicht (rugzijde).

Cristatella mucedo statoblast

Belangrijke elementen voor de herkenning van een C. mucedo statoblast:

Op een andere manier belicht wordt duidelijk dat het centrum van de statoblast niet egaal is maar een ringvormige structuur heeft - de annulus of drijfring. Dit is een gas gevulde ring die de statoblast drijfvermogen geeft. Ook wordt duidelijk dat de uitsteeksels van onder de annulus komen en niet er overheen lopen.
Hier is vooral gebruik gemaakt van eenzijdige (zijwaardse) belichting van boven.

Cristatella mucedo statoblast

Met nog extremere belichtingstechnieken kan ook zichtbaar worden gemaakt dat er een vlies rond de statoblast zit dat uitsteekt voorbij de uitsteeksels.

Cristatella mucedo statoblast uit [Allman]

Voor zover mij bekend is dit de eerste keer dat dit vlies beschreven wordt. Noch [Mundy], noch [Wood_II], zegt er iets over.
[Allman] zegt "Statoblasts orbicular, with an annulus and marginal spines" (pagina 77). Op pagina 79 is een uitgebreidere beschrijving van de statoblast: "The statoblasts are very characteristic. They are about 1/33 of an inch in diameter, exclusive of the marginal spines, and, with the exception of the statoblasts of Pectinatella, which they closely resemble, are larger than any other fresh-water Polyzoon. They are also, with the same exception, the only ones having an orbicular shape. One face is a little more convex than the other. The annulus is wide, very distinctly cellular, and of a light yellow color. The disk is deep reddish-brown, and elegantly mamillated. The spines spring from both faces of the disk, just within the annulus, and thence radiate outwards, extending some distance beyond the margin. The spines springing from the more convex face are somewhat longer and more numerous than the others, and alternate with them. All spines are terminated by two, three, or four hooks resembling grappling-irons." Geen melding van een vlies. Allman beschrijft verder dat de statoblasten zichzelf vasthaken aan waterplanten middels de "grappling-iron like hooks".
Echter de kleuren platen laten wel een vlies zien. Blijkbaar is deze informatie verder verloren gegaan.

De vraag is waar dit vlies voor dient. Mogelijk versterkt het het drijfvermogen van de statoblast door gebruik te maken van de oppervlaktespanning van het wateroppervlak. Mogelijk verlengt het het vermogen tot drijven, indien het gas uit de annulus na relatief korte tijd ontsnapt en het drijfvermogen van de annulus verminderd.
Ook is het de vraag waar de uitsteeksels voor dienen. Gangbaar wordt aangenomen dat ze dienen ter verankering van de statoblast aan bijvoorbeeld waterplanten of vogelveren. Het kan ook zijn dat de werkelijke functie is om het vlies uit te spreiden zodat het optimaal in contact komt met het wateroppervlak. Aangezien het vlies uitsteekt voorbij de uitsteeksels kan de verankering door deze uitsteeksels niet zo effectief zijn.

Dat dit de eerste keer is dat het vlies is beschreven, is vermoedelijk het gevolg van de standaard aanpak van de microscopie: maak een preparaat en gebruik standaard belichting. Het vlies is vermoedelijk te teer om deze behandeling onbeschadigd te overleven. Mijn aanpak met vrij drijvende net uit het koloniekapsel loskomende statoblasten voorkomt beschadiging (en maakt fotografie ervan een stuk lastiger).
Voor het maken van deze foto is gebruik gemaakt van eenzijdige 'off-axis' (zijwaarse) belichting door een stofkap op de veldapertuur (lampopening) te plaatsen zodanig dat alle directe licht geblokkeerd werd en een smalle 'nieuwe maan' aan een kant vrij bleef. De foto is gemaakt met een Zeiss standaard microscoop met een 2-12,5 mm biotar of eem 25 mm luminar lens (sorry ik ben vergeten welke) als objectief (en een 10 x photo oculair in mijn trinoculair tubus die het beeld projecteerde in een Canon A640 digitaal fototoestel (in macro stand, ingezoomd).

Cristatella mucedo statoblast

Bij toeval heb ik een keer een vrij zwevende statoblast in situ gefotografeerd. Deze statoblast was net losgeraakt uit een kolonie-zak (zie hieronder).
De annulus lijkt hier wit omdat hij wat overbelicht is door de flitser. Nu duidelijk is dat een vlies de statoblast omgeeft, is het ook op deze foto zichtbaar. Ook de uitsteeksels zijn (net) zichtbaar. Het eigenlijke statoblast-capsel is hier beige, een meer waarheidsgetrouwe kleur dan het bijna zwart van de foto's hierboven.

Cristatella mucedo vrij zwevende statoblast

Statoblasten vormen binnen de Cristatella kolonie die als een zak om de statoblasten achterblijft als de kolonie afsterft (na een week of zes geleefd te hebben).
Onderstaande foto is in-situ gemaakt. Sommige kolonies hebben nog enkele levende zooiden die door de statoblasten naar de zij/onderkant zijn verdrongen, andere zijn nog enkel een zak met statoblasten.
Er is maar weinig voor nodig om de zak te scheuren zodat de statoblasten vrijkomen. Na enige dagen sterft de zak verder af en komen de statoblasten spontaan vrij.
Opvallend is dat het gezamenlijke drijfvermogen van de statoblasten (via de annuli) onvoldoende is om de gehele zak te laten drijven. Een ex-kolonie die losraakt van de ondergrond (er is soms maar een kleine onhandige beweging van de fotograaf voor nodig) zinkt naar de bodem. In deze foto zijn geen losse statoblasten te zien. De ronde objecten bovenin zijn zuurstofbelletjes die door de algen zijn geproduceerd. Andere ronde objectjes zijn vooral stofdeeltjes. Deze foto is zonder flitslicht genomen.

Cristatella mucedo statoblasten in koloniezak

Deze in-situ foto laat zien hoe de statoblasten uit een kolonie-zak ontsnappen. De zak is net gescheurd. Eerdere foto's (niet op deze site, helaas te onscherp) laten zien dat het om een relatief snelle beweging gaat. Opvallend is ook dat de statoblasten allemaal met de bovenkant naar boven bewegen. Het is hieruit duidelijk dat met name de bovenkant van de annulus (drijfring) drijfvermogen levert.

Cristatella mucedo statoblasten ontsnappen uit kolonizak

Onder een microscoop is bij lage vergroting goed te zien hoe de statoblasten in de kolonie-zak liggen.
Het waas dat over de statoblasten heen licht is de kolonie zak. Ook de annulus of drijfring is goed te zien. Ook is linksboven een statoblast van de onderkant te zien. Het is duidelijk dat de uitsteeksels niet aan de zijkant van de statoblast uitsteken, maar van binnen de annulus.
Aan de rechterkant van de foto is een statoblast op de zijkant te zien. Het is duidelijk dat statoblasten schijfvormig zijn en dat de annulus uitsteekt boven de eigenlijke statoblast.

Cristatella mucedo statoblasten in kolonizak detail

Deze in situ macro opname van statoblasten in een afgestorven kolonie-zak geeft een aantal interessante voorbeelden. Er zijn statoblasten met een donker centrum - deze zien we op de rug / boven (dorsale) zijde. Bij sommige kunnen we de uitsteeksels nog net over de annulus zien lopen. Er zijn ook statoblasten met een beige centrum - deze zien we aan de buik / onder (ventrale) zijde. Bij enkele statoblasten kunnen we het vlies goed zien, met name de statoblasten die we op de onderzijde zien. Hieruit valt af te leiden dat het vlies aan de onderzijde van de annulus aanhecht.
Linksonder zien we enkele statoblasten op de zijkant. Hier kunnen we zien dat de bovenzijde licht bol is en de onderzijde boller dan de bovenzijde.

Cristatella mucedo statoblasten in koloniezak in situ

Deze in situ foto van Silvia Waajen laat een aantal statoblasten zien die nog net bij elkaar is. De kolonie zak is verteerd, maar blijkbaar is er onvoldoende waterbeweging om de statoblasten te verspreiden. De 2e foto geeft een detail uitsnede.
Klik op de foto voor een vergroting

Cristatella mucedo statoblasten na verteren koloniezak
Cristatella mucedo statoblasten na verteren koloniezak - detail

De volgende foto toont een enkele statoblast gefotografeerd door een microscoop en door de wand van een colonie. Ik vermoed dat de statoblast nog onvolgroeid is en dat de annulus zich nog niet volledig gevormd heeft. In ieder geval is weer duidelijk het vlies te zien. De schaduwen zijn de onderkanten van omliggende zooiden.
Klik op de foto voor een vergroting

Cristatella mucedo statoblast detail door microscoop in koloniezak

Bij het maken van deze foto vielen een groot aantal kleine beestjes op die met hoge snelheid over de kolonie zak bewogen.

Cristatella mucedo bewoners van de statoblast zak

Een ervan is redelijk scherp in beeld gekomen. Ik ben er nog niet achter wat het is.

Cristatella mucedo bewoners van de statoblast zak